Littman (2018) — Rapid-Onset Gender Dysphoria

Lisa Littman, destijds verbonden aan de School of Public Health van Brown University, publiceerde in 2018 in PLoS ONE een studie waarin zij het begrip rapid-onset gender dysphoria (ROGD) introduceerde. Op basis van rapportages van 256 ouders beschreef zij een patroon waarbij genderdysforie plotseling opkomt tijdens of na de puberteit, bij jongeren zonder voorgeschiedenis van genderdysforie in de kindertijd. Het ging overwegend om meisjes.

Het kernpunt van de studie is dat de ouders een samenhang meldden tussen het ontstaan van de dysforie en de sociale omgeving: clustering binnen vriendengroepen, intensief gebruik van sociale media en een verhoogde aanwezigheid van eerdere psychische problemen zoals depressie en angst. Littman opperde dat de plotselinge dysforie voor een deel van deze jongeren een sociaal verworven copingmechanisme zou kunnen zijn in plaats van een ingezet ontwikkelingstraject.

De publicatie leidde tot felle kritiek van activisten en sommige clinici, die de methodologie aanvielen: de gegevens kwamen uitsluitend van ouders, deels geworven via websites die kritisch staan tegenover transitie, en niet van de jongeren zelf. Onder die druk voerde PLoS ONE een ongebruikelijke heranalyse uit. In maart 2019 verscheen een gecorrigeerde versie waarin de titel, vraagstelling en conclusies werden aangescherpt en explicieter als hypothesevormend werden gepresenteerd. De redactie bood daarbij excuses aan aan de trans-gemeenschap voor het oorspronkelijke proces.

Belangrijk is dat de gecorrigeerde versie de kernbevindingen niet introk: de data en de waargenomen patronen bleven staan, maar werden nadrukkelijker als verkennend gekaderd. Critici van de correctie wezen erop dat een wetenschappelijk artikel zelden onder druk van buitenaf opnieuw wordt beoordeeld zonder dat er een methodologische fout is aangetoond.

Voor het debat over genderzorg bij minderjarigen is de studie van blijvend belang omdat zij als eerste de mogelijkheid van sociale besmetting en groepsdynamiek bij adolescente genderdysforie systematisch agendeerde. Daarmee raakt zij direct aan de vraag of de scherpe stijging van verwijzingen van tienermeisjes naar genderklinieken volledig vanuit een aangeboren identiteit kan worden verklaard, of dat conformisme en sociale druk een rol spelen.