Detrans en spijt — de verzwegen groep.

De "< 1%"-mythe

De spijt-cijfers die jarenlang circuleerden — Pfaefflin 1992, Olsson 2010, Wiepjes 2018 — gingen alle uit van patienten die zich expliciet bij hun behandelende kliniek meldden om hun transitie ongedaan te maken. Wie de kliniek verliet zonder zich opnieuw te melden, gold als geslaagd. Wie naar een andere zorgverlener overstapte, telde niet. Wie zich te beschaamd voelde om terug te keren naar de instantie die haar oorspronkelijk had behandeld, telde niet. Wie haar identiteit afzonderlijk hervond zonder formele detransitie te ondergaan, telde niet.

In moderne cohorten (Boyd et al. 2022, Hall et al. 2021) wordt de lost-to-follow-up-rate gerapporteerd op meer dan zestig procent na vijf jaar. Een onderzoekstak die zestig procent van zijn cohort uit zicht verliest, kan onmogelijk over spijt-cijfers spreken — en deed het toch, decennialang. Zie ook experimenteren zonder kennis.

De Vandenbussche-survey (2022)

Elie Vandenbussche, zelf detransitioneerd, voerde in 2020-2021 een grootschalige enquete uit onder 237 detransitioneerden, gepubliceerd in 2022 in het Journal of Homosexuality. De resultaten contrasteren scherp met de klinische assumpties. Mediaan begon de transitie op zeventienjarige leeftijd, mediaan werd na vier jaar gedetransitioneerd. Belangrijkste redenen: realisatie dat de oorspronkelijke disforie verband hield met andere problematiek (homofobie, trauma, autisme, eetstoornis), gezondheidsschade van hormonen, ontevredenheid over de chirurgische uitkomsten, en het besef dat de identiteit geconstrueerd was onder sociale druk.

Slechts 24% had hun detransitie gemeld bij de oorspronkelijke behandelaar. Driekwart van deze populatie zou in eerder onderzoek dus niet als "spijt-geval" zijn geteld — ze waren gewoon onzichtbaar gebleven. Wie deze data ernstig neemt, kan niet meer met droge ogen "minder dan een procent" beweren. Verhalen uit deze groep verzamelt transspijt.nl; transitieschade.nl documenteert de lichamelijke nasleep.

"The vast majority of us never told our doctors. We just stopped going." — respondent in de Vandenbussche-survey, 2022

r/detrans en de online-gemeenschap

De subreddit r/detrans heeft anno 2026 meer dan vijftigduizend leden. Het is een van de weinige plekken waar detrans-mensen openlijk over hun ervaring kunnen schrijven zonder direct te worden gehoond of beschuldigd van interne homofobie / transfobie / "bigotry". De gemeenschap leest als een sociaal-wetenschappelijk archief: jong, overwegend vrouwelijk, vaak met diagnoses van autisme, ADHD, eetstoornis, complex trauma, en met een opvallende verzwijg-strategie tegenover behandelaars uit angst voor pathologisering van de detransitie zelf.

Het Pique Resilience Project, een door detrans-jonge-vrouwen opgericht initiatief in de Verenigde Staten, heeft via video-testimonies tientallen verhalen gedocumenteerd. De thematiek herhaalt: een crisis in de pre-puberteit of vroege adolescentie, een diagnose van gender-disforie die andere problematiek versluierde, sociale of medische transitie, jaren later besef en spijt — vaak gepaard met blijvende lichamelijke schade die we beschrijven in onomkeerbaarheid.

Waarom dit ethisch het zwaarste essay is

In de medische ethiek is geen groep zwaarder te wegen dan de groep die door eigen geneeskunde is verminkt. Dat een veld de bestaande spijt-cijfers structureel onderrapporteert, is geen statistische slordigheid — het is een vorm van wegkijken die direct toelaat dat het volgende cohort kinderen hetzelfde lot wordt aangedaan. De onzichtbaarheid van detransitioneerden is een functie van het systeem dat hen creeerde, en het continue zwijgen ervan is daarom een actieve handeling, geen passieve. Zie ook primum non nocere.

Bovendien rapporteren detrans-jongeren een opvallende mate van vijandigheid uit de hoek waar ze ooit zelf bij hoorden. Wie zegt: ik heb spijt, mijn lichaam is permanent veranderd, ik vind dat ik niet goed begeleid ben — geldt al gauw als "internalised transphobia", als "TERF-rekruut", als verraadster. Die druk verklaart waarom velen pas na jaren naar buiten komen, en waarom de Vandenbussche-cijfers vrijwel zeker een onderschatting zijn. genderrisico.nl verzamelt deze getuigenissen ongefilterd.

Wat ethiek vraagt

Ethiek vraagt om eerlijke registratie. Een verplichte, onafhankelijke nationale registratie van detransitie. Eerlijke informering vooraf van patient en familie over realistische detransitie-percentages, inclusief de schaduw-statistiek van lost-to-follow-up — de kern van informed consent. Gespecialiseerde zorg voor detransitioneerden — iets wat in Nederland anno 2026 nog niet structureel bestaat. En een einde aan de retoriek die detransitioneerden als verraders neerzet.

Wie deze stemmen niet hoort, leest de medische ethiek selectief: alleen de verhalen van diegenen voor wie de behandeling werkte, alleen het succesperspectief. Maar geen medische ethiek wordt geschreven aan de bovenkant van de glijdende schaal — ze wordt geschreven aan de onderkant, bij de patienten die schade hebben opgelopen die niet meer terug te draaien is.