Cross-sex hormonen — bijwerkingen die het zorggesprek mist

Testosteron bij natal vrouwen

Permanente stemverdieping. Permanente klitorale vergroting (afhankelijk van dosis). Permanent baardgroei. Permanente lichaamsbeharing-toename. Permanente haaruitval (alopecia). Verminderde borstgevoel. Veranderde lichaamssamenstelling. Verhoogd risico op polycytemie (te hoge rode bloedcellen-concentratie). Onduidelijke effecten op kanker-risico, hart- en vaatziekte, en endometrium-gezondheid op lange termijn. Veranderingen in geslachtsdrift en orgasme-mogelijkheid. De Endocrine Society-richtlijn noemt onder meer stemverdieping, vergroting van de clitoris, beharing en polycytemie als effecten en risico’s van testosteron (bron).

Oestrogeen bij natal mannen

Permanente borstgroei (variabel volume). Verminderde libido en ejaculatie-vermogen. Onomkeerbare afname testikel-volume. Stollingsrisico (vooral bij rokers of oraal oestrogeen). Verhoogd risico op trombo-embolie. Mogelijk verhoogd risico op borstkanker (lange-termijndata schaars). Veranderingen in stemming, energie, sociale ervaring. Onduidelijke lange-termijneffecten op hart- en vaatziekte, prostaatkanker, en cognitie. De Gezondheidsraad noemt borstgroei bij trans vrouwen een onomkeerbaar effect (bron); de Endocrine Society-richtlijn noemt onder meer trombo-embolie als risico van oestrogeen (bron).

Wat het zorggesprek mist

Vandenbussche (zie profiel) vond in een online enquête onder 237 detransitioners dat velen medische steun nodig hadden bij het stoppen of veranderen van hormonen en bij complicaties, en dat zij een groot gebrek aan steun meldden, met veel negatieve ervaringen in de medische en geestelijke gezondheidszorg (bron). Volgens de Gezondheidsraad zijn de systematische reviews het erover eens dat de bewijskracht laag tot zeer laag is, dat de effecten op cognitie en vruchtbaarheid onvoldoende zijn onderzocht en dat gegevens over de lange termijn ontbreken (bron). Voor de informed-consent-vraag zie Informed consent; voor de evidence-vraag Experimenteren zonder kennis.