Zeventien jaar dienst, één weigering: physician assistant wint 410.000 dollar na ontslag om gewetensbezwaar

Zeventien dienstjaren, uitsluitend positieve beoordelingen, en dan toch op straat: dat overkwam Valerie Kloosterman, physician assistant bij University of Michigan Health-West. Ze werd in augustus 2021 ontslagen nadat ze had geweigerd patiënten door te verwijzen voor gendertransitiezorg en hun voornaamwoorden te gebruiken als die niet strookten met haar christelijke geloofsovertuiging. Vijf jaar later, in juli 2026, eindigde de rechtszaak die daarop volgde in een schikking van 410.000 dollar — en in een nieuw beleid dat gewetensbezwaarden bij het ziekenhuis voortaan met naam beschermt.

Een verplichte training die tot een breekpunt leidde

De aanleiding lag in mei 2021, toen het ziekenhuis een verplichte diversiteitstraining over lhbtq-onderwerpen organiseerde. Kloosterman weigerde er stellingen te onderschrijven die volgens haar in strijd waren met haar religieuze overtuiging over biologisch geslacht. Ze bleef daarnaast bij haar praktijk om patiënten met hun voornaam aan te spreken in plaats van met voornaamwoorden die zij als medisch onjuist beschouwde, en verwees patiënten niet door voor wat in de Amerikaanse stukken "gender reassignment surgeries" heet. Ze beriep zich daarbij zowel op haar geloof als op haar interpretatie van de eed van Hippocrates.

Het ontslag en de juridische weg daarna

Na gesprekken met hr- en diversiteitsfunctionarissen volgde in augustus 2021 het ontslag. Kloosterman stapte naar de rechter met steun van First Liberty Institute, een Amerikaanse organisatie die zaken over religieuze vrijheid voert. Het ziekenhuis probeerde de zaak eerst via arbitrage te laten afhandelen, maar het Amerikaanse hof van beroep voor het zesde circuit wees dat verzoek af. Rechter Eric Murphy formuleerde het scherp: een werkgever kan niet "kruis ik win, munt jij verliest" spelen — eerst een arbitrageclausule negeren en die vervolgens alsnog inroepen zodra het proces ongunstig dreigt te verlopen.

Wat de schikking concreet regelt

De schikking van juli 2026 bestaat niet alleen uit een geldbedrag. University of Michigan Health-West moet een religieuze-accommodatiebeleid opstellen en personeel daarover trainen en informeren. Dat beleid legt vast dat medewerkers niet verplicht kunnen worden mee te werken aan of door te verwijzen voor chirurgische ingrepen, hormoonbehandelingen met het andere geslachtshormoon of puberteitsremmers wanneer dat botst met hun geloofsovertuiging — en dat een verzoek om een redelijke aanpassing niet mag leiden tot represailles. Kloosterman zelf omschreef haar drijfveer eenvoudig: ze wilde patiënten de beste zorg geven zonder gedwongen te worden haar christelijke overtuiging geweld aan te doen.

Een terugkerend patroon in de Amerikaanse zorg

De zaak-Kloosterman staat niet op zichzelf. In de Verenigde Staten stapelen zich de afgelopen jaren rechtszaken op van zorgverleners die weigerden mee te werken aan gendertransitiezorg en daarvoor hun baan verloren. Voor het Nederlandse debat over gewetensbezwaar in de zorg is relevant dat het hier niet ging om een zorgverlener die zorg weigerde uit onverschilligheid, maar om iemand die na zeventien jaar dienstverband alsnog een grens trok bij een behandeling die ze zelf niet kon verantwoorden — en die grens uiteindelijk door een federale rechter en een schikking werd erkend als iets waarvoor een instelling ruimte moet maken, niet iets waarvoor iemand ontslagen mag worden.