N v N: de rechter die ouders geen deskundige gunde om de wilsbekwaamheid van hun dochter te laten toetsen

Een zeventienjarige, hier aangeduid als B, kreeg sinds oktober 2024 spironolacton en oestrogeen voorgeschreven door haar huisarts, onder een zogeheten informed-consent-model: geen langdurig traject bij een gespecialiseerde kliniek, maar een voorschrift op basis van haar eigen instemming. Haar ouders (in het vonnis ATN en NTT) vroegen de Family Division om de behandeling te laten stoppen en om een deskundigenonderzoek naar haar wilsbekwaamheid. Op 3 juni 2025 wees Mr Justice MacDonald dat laatste verzoek grotendeels af. Er kwam geen psychiater. Er kwam wel een endocrinoloog — niet om te toetsen of B haar beslissing kon overzien, maar om de medische feiten rond de behandeling te duiden.

Eerst bewijs van twijfel, dan pas een deskundige

De kern van de uitspraak zit in één juridische stap terug: voordat een rechter een psychiatrisch onderzoek naar wilsbekwaamheid toestaat, moet er volgens MacDonald J "op zijn minst enig prima facie bewijs" liggen dat de jongere in kwestie mogelijk onbekwaam is. Niet de ernst van de ingreep, niet de leeftijd, niet de bezorgdheid van de ouders zijn op zichzelf voldoende. Er moet eerst een concrete aanwijzing zijn dat er iets mis is met het beoordelingsvermogen van de jongere — en die aanwijzing was er volgens de rechter niet.

Wat als bewijs van bekwaamheid gold

B's door de rechtbank aangestelde voogd, Kay Demery, omschreef haar als "mature and measured" — volwassen en beheerst. B voerde de procedure zelfstandig, met eigen rechtsbijstand, tegenover haar eigen ouders. Een eerdere beoordeling door de jeugd-ggz constateerde genderincongruentie die specialistische verwijzing rechtvaardigde. Die vaststelling — bedoeld als doorverwijzing, niet als bekwaamheidsoordeel — werd in de procedure gelezen als een aanwijzing tegen incapaciteit. Het vermoeden van bekwaamheid, de juridische standaardaanname dat een persoon een beslissing kan nemen tenzij het tegendeel blijkt, deed daarmee precies wat het beginsel wil: het legde de bewijslast bij wie twijfelt, niet bij wie behandelt.

Het verschil met Bell v Tavistock

Dat is een andere toon dan Bell v Tavistock, waar de High Court in 2020 juist vaststelde dat minderjarigen de gevolgen van puberteitsblokkers — onvruchtbaarheid op je veertigste, geanticipeerd op je vijftiende — structureel niet kunnen overzien, en dat rechterlijke toetsing daarom eerder regel dan uitzondering moest zijn. N v N draait die logica in de praktijk om: niet de onomkeerbaarheid van de ingreep triggert een toets, maar een concrete aanwijzing van onbekwaamheid die er zelden zal zijn zolang niemand die mag onderzoeken. Wie informed consent bij minderjarigen ernstig neemt als inhoudelijk begrip — competentie, vrijwilligheid, openbaarmaking, begrip — ziet hier een van de vier vereisten juridisch buitenspel gezet: competentie wordt verondersteld tenzij bewezen, in plaats van onderzocht voordat ingegrepen wordt.

Een endocrinoloog, geen psychiater

Waar de rechter wel ruimte gaf, was voor medische feitelijkheid: één gezamenlijk ingeschakelde endocrinoloog, dr. Cotterill uit Brisbane, boven de aanvankelijk voorgestelde professor Dahlgren — mede omdat B zelf een voorkeur uitsprak. Dat onderscheid is veelzeggend: over de vraag wát de hormonen doen, mag een deskundige zich uitspreken. Over de vraag of B de gevolgen daarvan werkelijk kon doorgronden, hoefde niemand zich meer te buigen. Precies het onderdeel van informed consent dat het minst zichtbaar en het moeilijkst te toetsen is, bleef buiten beeld.

Wat de zaak blootlegt

De rechter benadrukte uitdrukkelijk dat de zaak geen podium mocht worden voor een breder beleidsdebat over genderzorg. Dat is een begrijpelijke terughoudendheid voor een familierechter. Maar de bijwerking van die terughoudendheid is een hoge drempel juist op het punt waar ouders het meest bezorgd zijn: niet over de vraag of de hormonen werken, maar over de vraag of hun kind de onomkeerbare gevolgen ervan werkelijk kan bevatten. Zolang het antwoord op die vraag wordt verondersteld in plaats van getoetst, verschuift de bewijslast structureel naar wie twijfelt — en weg van wie voorschrijft.

Bronnen

N v N (Expert Evidence on Gender Affirming Treatment) [2025] EWHC 1325 (Fam), Mr Justice MacDonald, 3 juni 2025, England and Wales High Court (Family Division), gepubliceerd door The National Archives: caselaw.nationalarchives.gov.uk/ewhc/fam/2025/1325.