Nederland

Het Dutch Protocol ontstond in Nederland. Verschillende landen bouwen het af; Nederland houdt eraan vast. Een dossier over de eigenaardige positie van het land dat het allemaal startte.

De Nederlandse oorsprong

Het Dutch Protocol is volgens de Cass Review ontwikkeld door Peggy Cohen-Kettenis, oprichter van de Utrechtse genderkliniek; de eerste casusbeschrijving verscheen in 1998 en de uitgewerkte beschrijving in 2006. De zorg ging later over naar het VUmc in Amsterdam, nu Amsterdam UMC, met follow-upstudies in 2011 en 2014 (bron). Het protocol: blokkers vanaf Tannerstadium 2, hormonen rond zestien, chirurgie vanaf achttien. Zie De zware ethische lading.

Wereldwijde verspreiding

Het protocol werd daarna in het Verenigd Koninkrijk en internationaal overgenomen (bron) en wordt in de WPATH-richtlijn SOC8 beschreven als de Nederlandse aanpak: puberteitsremming vanaf 12 jaar, hormonen vanaf 16 jaar en chirurgie na 18 jaar (bron).

De internationale afbouw

Vanaf 2020: Finland (COHERE), 2021 Zweden (Karolinska), 2023 Noorwegen (Ukom) en 2024 Engeland (Cass). Vrijwel alle landen met een gedegen evidence-review concludeerden: bewijslast onvoldoende.

Nederland blijft verdedigen

De Gezondheidsraad schreef op 30 juni 2026 dat de Nederlandse zorg zorgvuldig is ingericht en zag geen aanleiding die anders in te richten, al zijn de effecten op cognitie, vruchtbaarheid en de lange termijn nog onvoldoende onderzocht (bron). Smeehuijzen, Smids en Hoekstra (NJB 2023) schrijven dat het protocol niet op een systematische review berust en dat het zeer de vraag is of het evidence based is (bron) — zie De zware ethische lading.

Wat NL anders maakt

Volgens Smeehuijzen e.a. bestond de werkgroep van het protocol uit 2018 uit twaalf personen, van wie vijf aan de VUmc-genderpoli verbonden waren en twee aan Transvisie (bron). Voor de Nederlandse beleidsgeschiedenis zie Genderbeleid.nl; voor de protocolkritiek Dutchprotocol.nl; voor verhalen van Nederlandse detransitioneerders Transspijt.nl.