Sociale druk en conformisme — de jeugd-cluster

Lisa Littman en de ROGD-hypothese

In 2018 publiceerde Lisa Littman, arts-epidemioloog aan Brown University, het artikel Rapid-Onset Gender Dysphoria in Adolescents and Young Adults: A Study of Parental Reports in PLoS ONE. Zij beschreef een patroon dat ouders al jaren signaleerden: kinderen, overwegend meisjes, die in de adolescentie plotseling en in clusters een trans-identiteit aannemen, zonder eerdere kindertijd-disforie, en vaak na intensieve blootstelling aan online-content of een vriendinnen-groep waar dezelfde identificatie circuleert.

De reactie op Littmans artikel was niet alleen wetenschappelijk — ze was politiek. Onder druk van activistische groepen werd het artikel opnieuw door peer review gehaald en in 2019 met enkele kwalificaties herpubliceerd; de kernbevindingen bleven echter overeind. Wat Littman beschreef, was geen verzinsel. Het was een methodologisch beperkt maar empirisch overtuigend signaal van een nieuw klinisch fenomeen — ondertussen door talloze detrans-verhalen van binnenuit bevestigd.

De demografische omkering

Tot rond 2010 was de typische verwijzing naar een genderkliniek een jonge volwassen man die zich vanaf vroege jeugd vrouw had gevoeld. Sinds 2012 is dat patroon volledig gekanteld: de meerderheid van de aanmeldingen bestaat nu uit adolescente meisjes zonder voorgeschiedenis van vroege disforie. Tussen 2009 en 2019 steeg het aantal verwijzingen naar GIDS van 77 naar 2728 per jaar — een vertien-tot-veertigvoudige toename in een decennium. Vergelijkbare stijgingen in Nederland, Zweden, Canada. Geen enkele biologische verklaring kan zo'n explosie verantwoorden in zo'n korte tijd.

Het patroon clustert geografisch en sociaal. Sommige scholen melden tientallen leerlingen tegelijk — een dynamiek die ouders thuis pas laat zien. Sommige vriendengroepen identificeren zich collectief als trans. Sommige TikTok-en Tumblr-niches lijken — door gerichte algoritmen — specifieke gevoelens van vervreemding bij meisjes om te kanaliseren naar een trans-identificatie. Dit is geen samenzweringstheorie; het is een feitelijke beschrijving van de sociale dynamiek.

Autisme, eetstoornis en de zoekende adolescent

Uit klinische cohorten (Tavistock-GIDS, Karolinska, Amsterdam) blijkt dat autistische meisjes sterk oververtegenwoordigd zijn onder de nieuwe verwijzingen — in sommige cohorten tot 35 procent, tegen ongeveer 1 procent in de algemene bevolking (zie Strang et al. 2018). Eetstoornissen, depressie, ADHD en (een geschiedenis van) seksueel grensoverschrijdend gedrag komen even vaker voor. Dit is geen toeval. Het is een patroon dat een klassieke etiologische verklaring vraagt: dit zijn meisjes met een ongewone relatie met hun lichaam, een verhoogde gevoeligheid voor sociale niche-identiteiten, en een levensfase waarin identiteits-experimentatie normaal is.

In elke andere klinische context zou dit een rode vlag zijn: een diagnose stellen op basis van een symptoom dat zo sterk overlapt met andere problematiek, en dat zonder differentiele diagnose meteen behandelen met onomkeerbare interventie. In de genderzorg is het vaste praktijk geworden — in strijd met de elementaire pediatrische ethiek.

"Ik kreeg testosteron na een gesprek van een uur. Niemand vroeg naar mijn autisme. Niemand vroeg naar mijn eetstoornis. Niemand vroeg naar mijn moeder." — detrans-jongere, citaat in The Atlantic, 2024

Het algoritme en het meidenbrein

Sociaal-mediaplatforms zijn ontworpen om aandacht te vangen door content te tonen die emotionele reactie uitlokt. Voor adolescente meisjes die in de basis worstelen met identiteit en lichaamsbeeld, is de TikTok-FYP zelden vriendelijk: ze krijgt content gepushd over eetstoornissen, zelfharm, anxiety, depressie, en sinds enkele jaren in toenemende mate over "discovering you might be trans". De algoritmische clustering werkt op micro-niveau wat Littman op meso-niveau beschreef: de vriendinnengroep is geinternaliseerd op de telefoon.

Debra Soh, Abigail Shrier, Helen Joyce en Hannah Barnes hebben dit alle uitvoerig gedocumenteerd. De boodschap is consistent: wat eens een uiterst zeldzaam fenomeen was (vroege gender-disforie bij meisjes) is binnen een decennium een sociaal-cultureel verschijnsel geworden, met een algoritmische component die niet weg te denken is. Wie dat ontkent, leest geen empirie — en negeert wat ouders zelf na de spijt-fase uitvoerig hebben verteld.

De ethische plicht: pauzeren en kijken

Geconfronteerd met een nieuw, snel toenemend klinisch verschijnsel, is de gevestigde geneeskunde gewoon te pauzeren, te observeren, te onderzoeken, en pas dan te behandelen. Dat geldt voor onbekende infectieziekten, voor nieuwe psychische syndromen, voor onverklaarde fysieke clusters. In de genderzorg gebeurde het omgekeerde: de aantallen schoten omhoog, en de behandelroute werd alleen maar versoepeld. Het Karolinska deed in 2021 wat een gewone geneeskunde altijd zou doen — pauzeren. De Nederlandse instellingen, ondanks de erfenis van het Dutch Protocol, hebben dat niet gedaan.

Ethisch gezien is dat onverdedigbaar. Een arts die met onverklaarde clusters van diagnoses wordt geconfronteerd en doorbehandelt zonder onderzoek, schendt de basisplichten van het beroep. Dat dit in een ideologisch-gevoelig veld toch gebeurt, maakt het niet minder ernstig.