De kleedkamer en het ontbrekende toestemmingsbeginsel

Informed consent is in de medische ethiek een grondbeginsel: niemand ondergaat een ingreep zonder toestemming. In de discussie over medische transitie bij minderjarigen wordt dit beginsel al zwaar onder druk gezet. Maar in een andere context — de kleedkamer na de gymles — ontbreekt het volledig, zonder dat iemand het opmerkt.

Niemand heeft de meisjes gevraagd

Op basisschool De Tweemaster in Huizen moesten meisjes zich in 2023 tijdens de gymles omkleden naast een biologische jongen van negen die door de school als meisje werd behandeld. De moeder van een negenjarig meisje vroeg om een praktische oplossing, zoals een extra kleedkamer. Volgens haar kreeg zij te horen dat zij de situatie moest accepteren en kon zij bijscholing over LHBT-ervaringen krijgen; de schoolbestuurder zei naar een oplossing voor beide ouderparen te zoeken (bron). De meisjes zijn in dit hele proces nooit gevraagd of zij instemmen. Hun discomfort is als irrelevant behandeld.

Dat is ethisch problematisch — niet omdat de transidentiteit van het andere kind niet oprecht zou zijn, maar omdat het ontbreken van toestemming aan de andere kant geen ethisch neutrale zaak is. Rechten botsen. Een ethiek die dat ontkent, is geen ethiek maar een rangschikking van belangen zonder verantwoording.

Lichamelijke integriteit is geen onderhandeling

De kleedkamer is een van de weinige contexten waar lichamelijke blootstelling onvermijdelijk is en waar de aanwezigheid van anderen een directe inbreuk op de privésfeer kan zijn. Seksegescheiden kleedkamers bestaan om die reden. Wie die scheiding opheft op grond van zelfidentificatie, legt de last van die keuze bij de meisjes die er al waren — zonder hen te vragen.

De volledige beleidsanalyse — inclusief het Nederlandse beleidsvacuüm en internationale vergelijking — staat op Genderbeleid.nl: de kleedkamer is geen debatpunt.

Door Edward Jansen