Overzicht
Hoe landen omgaan met jeugd-gendertransitie
Het Dutch Protocol verspreidde zich vanuit Nederland over de wereld. Sinds 2020 herzien verschillende landen hun beleid op basis van systematische evidence-reviews.
Hub · Internationaal beleid
Hoe landen omgaan met jeugd-gendertransitie.
Het Dutch Protocol verspreidde zich vanuit Nederland over de wereld. Sinds 2020 herzien verschillende landen hun beleid op basis van systematische evidence-reviews. Een overzicht van wie wat doet, en sinds wanneer.
Tot ongeveer 2020 was het beeld in het Westen tamelijk uniform: puberteitsblokkers vanaf Tannerstadium 2, cross-sex hormonen rond de zestien, chirurgie vanaf de achttien. Het model was rechtstreeks afgeleid van het Dutch Protocol. Vanaf 2020 begon dat beeld te kantelen. De aanleiding was telkens dezelfde: een systematische review van de evidence concludeerde dat de bewijslast voor langetermijneffecten ontbreekt — ondanks tien jaar protocol-praktijk. Voor de Britse versie van die conclusie zie de Cass Review; voor de Nederlandse protocolkritiek Dutchprotocol.nl.
Zweden · 2021
Karolinska zet de eerste stap
Het Karolinska Universitetssjukhuset stopte in 2021 met routinematige puberteitsremmers en hormonen voor minderjarigen buiten klinische studies. Nog dat jaar spraken de Zweedse kinderklinieken af hormonale behandeling buiten onderzoek alleen in uitzonderlijke gevallen te beginnen (bron). Socialstyrelsen beveelt sinds 2022 aan deze behandelingen in onderzoeksverband te geven en noemt goede psychosociale zorg essentieel (bron).
Finland · 2020
COHERE-richtlijn zet psychosociale steun eerst
Finland was de eerste die zijn richtlijn herzag. De COHERE-aanbeveling (juni 2020) stelt psychosociale ondersteuning en zo nodig psychotherapie voorop; puberteitsremming kan per geval, en hormonen vóór 18 jaar alleen als vaststaat dat de identiteit blijvend is en ernstige dysforie veroorzaakt (bron). Fins onderzoek vond bij de aangemelde jongeren veel ernstige psychische problemen die al vóór de genderdysforie bestonden (bron).
Engeland · 2024
Cass Review en de sluiting van Tavistock
Na vier jaar onderzoek concludeerde Hilary Cass dat de evidence voor jeugd-medische transitie zwak is. De NHS sloot GIDS van de Tavistock op 31 maart 2024, haalde puberteitsremmers uit de reguliere zorg en verdeelde de zorg over regionale centra (bron).
Noorwegen · 2023
Ukom: behandeling als experimenteel definiëren
De Noorse onderzoekscommissie Ukom beval in maart 2023 aan puberteitsremmers en hormonale en chirurgische behandeling bij kinderen en jongeren als experimentele behandeling te definiëren en de landelijke richtlijn te herzien (bron).
Denemarken · 2023
Een voorzichtiger aanpak
Het aantal Deense verwijzingen steeg van 97 in 2016 naar 352 in 2022. De Deense behandelaars schreven in 2023 dat Denemarken, net als andere landen, een voorzichtiger aanpak van hormoonbehandeling heeft ingezet tot er meer bewijs is (bron).
Frankrijk · 2022
Académie de Médecine: grote voorzichtigheid
De Académie de Médecine riep in februari 2022 op tot grote medische voorzichtigheid bij kinderen en adolescenten en tot zo lang mogelijke psychologische begeleiding (bron). In mei 2024 nam de Senaat een wetsvoorstel aan dat hormonen voor minderjarigen verbiedt en puberteitsremmers aan strenge voorwaarden bindt (bron).
Nederland · status quo
Nederland houdt vast aan het protocol
De Gezondheidsraad schreef op 30 juni 2026 dat de Nederlandse zorg zorgvuldig is ingericht en zag geen aanleiding die anders in te richten (bron). Het protocol uit 2018 berust volgens Smeehuijzen e.a. niet op een systematische review; in 2023 stonden zo'n 2050 jongeren op de wachtlijst (bron).
Verenigde Staten · gepolariseerd
Statelijke verboden naast staatsgesubsidieerde affirmatie
In de VS splitste het beleid scherp langs partijlijnen. Florida (AHCA-restrictie 2022), Texas en meer dan twintig andere staten verboden of beperkten medische jeugdtransitie. Californie, Oregon en Washington stelden affirmatie juist tot beleid. De American Academy of Pediatrics kondigde in augustus 2023 een systematische review van het bewijs aan, maar bevestigde tegelijk haar affirmatieve beleid uit 2018 (bron).
Australie · in beweging
Queensland pauzeert, andere staten niet
Queensland stopte in januari 2025 met het starten van nieuwe minderjarigen op puberteitsremmers en hormonen in de publieke zorg, en verlengde die pauze op 19 december 2025 tot de uitkomst van de Britse PATHWAYS-trial bekend is (bron). Andere staten houden vast aan het affirmatieve model van het Royal Children's Hospital Melbourne.
Belgie · lokaal beleid
UZ Gent volgt grotendeels het Nederlandse model
In België volgt UZ Gent grotendeels het Nederlandse model. Voor zover bekend heeft België geen eigen systematische evidence-review laten uitvoeren.
Het patroon
Wat opvalt aan deze lijst: de meeste landen die een systematische review lieten uitvoeren, kwamen tot dezelfde conclusie. De evidence-basis voor routinematige puberteitsblokkers en cross-sex hormonen bij minderjarigen is dun. Zodra een land de bewijsstandaard hanteert die in andere geneeskundige velden gebruikelijk is, blijkt het bewijs zwak. De Gezondheidsraad stelt daartegenover dat de Engelse literatuur niet zonder meer van toepassing is op Nederland (bron).
In Experimenteren zonder dat we het zo noemen bespreken we waarom de bewijslast structureel zwak is. In Onomkeerbaarheid wat er op het spel staat als je onomkeerbare ingrepen doet zonder die bewijslast. Voor de Nederlandse beleidsgeschiedenis: Genderbeleid.nl. Voor de protocolkritiek aan de wortel: Dutchprotocol.nl.
Voordat je een traject overweegt
Twijfel je of een transitie echt voor jou is?
De Transgendercheck loopt twijfel, sociale druk, lichaamsbeleving en alternatieven met je door — voor jezelf, een kind, of als omstander.
Lees verder
Internationale evidence
De Cass Review
Het onafhankelijke Britse onderzoek naar de zorg voor jongeren met genderdysforie.
Nederlandse erfenis
De zware ethische lading van het Dutch Protocol
Waar de wereld het vandaan haalde — en wat Nederland zelf nog moet doen.