Pseudo-consent
Term van Levine, Abbruzzese en Mason (2022): formeel-juridische toestemming die niet voldoet aan de inhoudelijke vereisten van werkelijke informed consent — gangbaar in westerse genderklinieken.
Wat is pseudo-consent?
Pseudo-consent is een begrip dat Levine, Abbruzzese en Mason in 2022 introduceerden om een specifiek probleem in de jeugd-genderzorg te benoemen: een toestemming die formeel-juridisch in orde lijkt, maar die de inhoudelijke vereisten van werkelijke informed consent mist. Er ligt een handtekening, er is een gesprek geweest, de papieren kloppen, maar de wezenlijke voorwaarden waaronder iemand een ingrijpende medische beslissing kan nemen, zijn niet vervuld.
De vereisten van echte toestemming
Geldige informed consent veronderstelt drie dingen: de patiënt beschikt over juiste en volledige informatie, begrijpt die informatie en de gevolgen ervan, en beslist vrij, zonder ontoelaatbare druk. Pseudo-consent ontstaat zodra aan een of meer van deze voorwaarden niet wordt voldaan terwijl de toestemming toch als geldig wordt geboekt. Het is de schijn van zorgvuldigheid die de afwezigheid van werkelijke zorgvuldigheid maskeert.
Pseudo-consent is toestemming die juridisch standhoudt maar ethisch hol is: de vorm is aanwezig, de inhoud ontbreekt.
Waarom de informatie tekortschiet
In de genderzorg wordt vaak toestemming gevraagd op basis van geruststellende voorstellingen die de gegevens niet dragen. Puberteitsblokkers zijn gepresenteerd als omkeerbaar terwijl vrijwel iedereen doorstroomt naar cross-sex hormonen; risico's voor vruchtbaarheid, botgezondheid en seksueel functioneren zijn onderbelicht; de zwakte van de bewijsbasis, vastgesteld door de Cass Review, wordt niet meegedeeld. Wie tekent op basis van een te rooskleurig beeld, geeft geen geldige toestemming. Zie belofte versus werkelijkheid.
Begrip en vrijheid onder druk
Ook de tweede en derde voorwaarde staan onder druk. Bij minderjarigen is het de vraag of het volledige, levenslange gewicht van onomkeerbare ingrepen kan worden bevat, zoals besproken in informed consent bij minderjarigen en pediatrische ethiek. En de vrijheid van de beslissing wordt aangetast door sociale druk en conformisme en door een affirmatief zorgmodel dat twijfel ontmoedigt. Toestemming die onder zulke omstandigheden tot stand komt, is naam en vorm van consent zonder de substantie.
Waarom het begrip ertoe doet
Pseudo-consent legt bloot dat een procedurele afvinklijst geen waarborg is voor ethisch verantwoorde zorg. Het verschuift de aandacht van de handtekening naar de vraag of werkelijk aan alle voorwaarden is voldaan, zeker bij onomkeerbare ingrepen, beschreven in onomkeerbaarheid. Verdieping en bronnen vind je in bronnen, en in het netwerk bij genderzorgnederland.nl, genderzorgen.nl en transgendercheck.nl.