Watchful waiting
Klinische aanpak waarbij men afwacht of klachten vanzelf verdwijnen voordat invasieve behandeling wordt overwogen. Tot 2010 standaard bij jeugd-genderdysforie; tussen 80 en 95% van de kinderen identificeerde zich na de puberteit met het geboortegeslacht.
Wat is watchful waiting?
Watchful waiting, in het Nederlands afwachtend volgen, is de benadering waarbij bij een kind met genderdysforie wordt afgewacht hoe de klachten zich ontwikkelen, voordat er invasief wordt ingegrepen. In plaats van de genderidentiteit direct te bevestigen, wordt het kind begeleid en ondersteund terwijl wordt gekeken of de dysforie blijft, verandert of vanzelf verdwijnt. Tot ongeveer 2010 was dit de gangbare standaard in de zorg voor kinderen met genderdysforie.
De onderbouwing
De ratio achter watchful waiting berust op een robuust gegeven uit klassieke studies: bij de meeste kinderen met genderdysforie verdwijnen de klachten in de loop van of na de puberteit, waarna zij zich identificeren met hun geboortegeslacht. Dit verschijnsel heet desistance. Een aanzienlijk deel van deze kinderen blijkt achteraf homoseksueel of biseksueel. Vroegtijdig ingrijpen zou bij die grote groep een natuurlijk verdwijnend probleem omzetten in een medisch traject met blijvende gevolgen.
Wie afwacht, geeft de natuur de kans haar werk te doen. Wie meteen bevestigt en medicaliseert, sluit die kans af, ten koste van de meerderheid bij wie de dysforie vanzelf was overgegaan.
De verschuiving naar affirmeren
Vanaf rond 2010 verdrong de affirmatieve zorg de afwachtende benadering. In dat model wordt afwachten als schadelijk geframed, zelfs als een vorm van ontkenning, en wordt de genderidentiteit van het kind direct bevestigd via sociale transitie en vervolgens medische interventies. Het Dutch Protocol en de opkomst van puberteitsblokkers versnelden deze verschuiving. Daarmee werd de poortwachtersrol ingeruild voor het faciliteren van de wens van het kind.
De rehabilitatie van afwachten
De Cass Review en de bredere herijking in landen als het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Finland brachten de afwachtende benadering terug in beeld. Omdat de bewijsbasis voor medische interventies bij minderjarigen zwak bleek, en omdat het hoge desistance-percentage niet weg te poetsen valt, wint terughoudendheid weer terrein. De vergelijking tussen landen laat zien dat de affirmatieve haast internationaal wordt teruggedraaid.
De ethische kern
Watchful waiting raakt de kern van de pediatrische ethiek: primum non nocere, allereerst niet schaden. Bij twijfel over diagnose en uitkomst is de minst schadelijke keuze afwachten en niet onomkeerbaar ingrijpen. Het alternatief, vroeg medicaliseren, betekent experimenteren zonder kennis met onomkeerbare gevolgen en een reële kans op spijt en detransitie.
Verder lezen
Zie ook informed consent bij minderjarigen en de bronnen. Voor het Nederlandse zorgkader en risico-informatie: genderzorgnederland.nl en genderrisico.nl. Voor ouders bij twijfel: transouders.nl.