Als de uitkomstdata de belofte niet dragen

Op het ouderplatform PITT analyseert psycholoog Rachel Hannam de tot nu toe grootste dossierstudie naar mentale uitkomsten ná genderbevestigende chirurgie: Lewis e.a. (2025), ruim 107.000 mensen met een diagnose genderdysforie, dossiers uit 2014 tot 2024. In alle gemeten categorieën ligt het percentage psychische diagnoses in de geopereerde groep hóger. De ethische vraag die dat oproept gaat niet over deze ene studie. Ze gaat over de vraag wie in de geneeskunde de bewijslast draagt — en wat het betekent dat we het antwoord zo lang niet hoefden te weten.

Wat er gevonden werd

Na propensity score matching — het vergelijkbaar maken van geopereerde en niet-geopereerde patiënten — vond de studie bij de mannelijke groep 25,4% depressie tegenover 11,5%, en 12,8% angst tegenover 2,6%. Bij de vrouwelijke groep: 22,9% tegenover 14,6% depressie, 19,8% tegenover 8,4% suïcidale gedachten en 19,3% tegenover 7,1% middelenstoornissen. De volledige cijferanalyse staat op Transitieschade.nl.

De bewijslast ligt bij de ingreep

Een observationele studie bewijst geen causaliteit. Wie tot chirurgie overgaat kan al zwaarder belast zijn geweest; die tegenwerping is legitiem. Alleen: ze pleit de praktijk niet vrij, ze veroordeelt haar op een ander punt. Want als het verschil door onderliggende ernst verklaard wordt, dan weten we ná twintig jaar affirmatieve zorg nog steeds niet wat de ingreep zelf doet. In de medische ethiek is dat geen neutrale toestand. Wie een gezond lichaam opereert, draagt de plicht om aan te tonen dat de patiënt daar beter van wordt — niet omgekeerd. Zie ook Onomkeerbaarheid.

Toestemming veronderstelt uitkomstkennis

Geïnformeerde toestemming vraagt dat de patiënt weet wat de ingreep waarschijnlijk oplevert. Dat is geen formaliteit maar de kern van het begrip: zonder betrouwbare uitkomstinformatie is er niets om over te beslissen. Wanneer een kliniek in het gesprek zegt dat chirurgie de klachten verlicht, terwijl de beschikbare populatiegegevens die richting niet bevestigen, is de handtekening formeel geldig en inhoudelijk leeg. Zie ook Informed consent bij minderjarigen.

Niet-meten is ook een keuze

Het opvallendste aan deze studie is dat ze uit een databank moest komen en niet uit de klinieken zelf. GIDS in Tavistock hield geen systematische langetermijnregistratie bij van de jongeren die er behandeld werden; dat gat werd zichtbaar in de zaak-Bell en later in de Cass Review. Hannam wijst daarnaast op Bränström en Pachankis (2020) en op de Finse registerstudie van Ruuska e.a. (2024) naar sterfte onder adolescenten die zich tussen 1996 en 2019 bij de genderzorg meldden. Wie een onomkeerbare behandeling aanbiedt en de uitkomsten niet volgt, kiest ervoor het antwoord niet te kennen. Die keuze is zelf een ethische daad, en ze wordt betaald door de patiënt.

Het klimaat waarin de vraag gesteld mag worden

Daar komt bij wat er gebeurt met wie de vraag wél stelt. Lisa Littman, Kenneth Zucker en Michael Biggs kregen na kritische publicaties professionele tegenwind; in 2026 werd een overzichtsartikel van Jason Watson over de suïcide-evidentie na activistisch protest ingetrokken. Wetenschappelijke correctie hoort te gaan over de kwaliteit van het argument, niet over de politieke ongemakkelijkheid van de uitkomst. Een veld dat zijn eigen uitkomsten niet registreert en tegelijk de analyses terugtrekt die er wel zijn, produceert geen onzekerheid maar een gecureerde zekerheid. Zie ook Mag je dit nog zeggen? en wat de claim van 41% verbergt.

Wie draagt de onzekerheid?

Onzekerheid is in de geneeskunde onvermijdelijk. De ethische vraag is bij wie ze wordt neergelegd. Nu ligt ze bij de patiënt: die tekent voor een ingreep waarvan de langetermijnuitkomst niet is vastgesteld, en draagt het resultaat als het tegenvalt — een resultaat dat, anders dan de behandelrelatie, niet eindigt. Een praktijk die de onzekerheid bij zichzelf zou leggen, ziet er anders uit: zorgvuldige diagnostiek vooraf, systematische follow-up achteraf, en terughoudendheid zolang het bewijs ontbreekt. Zie ook Detrans en spijt.

Bron

Dit essay is een Nederlandse bewerking van: Rachel Hannam, Beyond Gender-Affirming Rhetoric: Scrutinising Population-Level Data, PITT (Parents with Inconvenient Truths about Trans), 18 augustus 2026. Hannam is psycholoog en moeder van een trans-identificerende jongvolwassene. Primaire studie: Lewis e.a. (2025), Examining Gender-Specific Mental Health Risks After Gender-Affirming Surgery: A National Database Study, The Journal of Sexual Medicine, 22(4), 645–651.