Botdichtheid
De puberteit bouwt botmassa op. Puberteitsblokkers onderbreken dat, met blijvend lagere botdichtheid en verhoogd fractuur- en osteoporoserisico als gevolg.
Wat botdichtheid is
Botdichtheid (botmineraaldichtheid) is de hoeveelheid mineraal, vooral calcium, die per volume-eenheid in het botweefsel is opgeslagen. Het is de belangrijkste maat voor botsterkte. De adolescentie is het beslissende venster: tijdens de puberteit wordt het grootste deel van de definitieve botmassa opgebouwd. De geslachtshormonen die in de puberteit vrijkomen, oestrogeen en testosteron, sturen deze opbouw rechtstreeks aan. Rond het einde van de adolescentie bereikt een mens de zogeheten piekbotmassa, het fundament waarop het skelet de rest van het leven teert.
Waarom dit bij jeugdtransitie centraal staat
De inzet van puberteitsblokkers grijpt precies in op dit venster. GnRH-agonisten leggen de aanmaak van geslachtshormonen stil en onderbreken daarmee de hormonale aansturing van botaanbouw, op het moment dat die het hardst zou moeten plaatsvinden. Wat als 'pauzeknop' wordt gepresenteerd, is voor het skelet geen pauze maar een gemiste opbouwfase. Botmassa die in de adolescentie niet wordt aangelegd, wordt later niet ingehaald.
Een verlaagde piekbotmassa op jonge leeftijd verschuift het hele risicoprofiel van het latere leven naar boven: vroegere osteopenie, vroegere osteoporose, eerdere fracturen.
Medische risico's
Onder blokkers daalt of stagneert de botdichtheid meetbaar, uitgedrukt in dalende Z-scores. De aanname dat dit volledig herstelt zodra de behandeling stopt of cross-sekse hormonen worden gestart, is nooit hard aangetoond. Systematische reviews, waaronder de Cass Review en de onderliggende York-reviews, oordelen dat het bewijs voor herstel zwak en onzeker is. Het gevolg kan blijvend zijn: een verhoogd risico op breuken en op vroegtijdige osteoporose, soms tientallen jaren voordat dat normaal speelt.
Ethiek
Hier botst de praktijk frontaal met evidence-based medicine. Een interventie met een aannemelijk blijvend nadeel voor de botgezondheid wordt toegediend aan minderjarigen, terwijl het bewijs voor de gunstige werking ervan zwak is. Dat raakt de kern van onomkeerbaarheid en van geldige informed consent bij minderjarigen: kan een adolescent de afweging maken over een skelet dat hij pas decennia later zal voelen falen? In het essay experimenteren zonder kennis en in de pediatrische ethiek wordt dit verder uitgewerkt.
De gevolgen voor botdichtheid worden in kaart gebracht door puberteitsremmers.nl en transitieschade.nl. De kritiek op het oorspronkelijke behandelprotocol staat bij dutchprotocol.nl. Zie verder watchful waiting als alternatief en de bronnen.