Social contagion
Verspreiding van genderdysforie via vriendengroepen en sociale media, zoals beschreven bij ROGD. Verklaart de plotselinge piek onder adolescente meisjes.
Wat is social contagion?
Social contagion (sociale besmetting) beschrijft hoe gedachten, gedragingen en zelfbeelden zich binnen een groep verspreiden, niet door een onderliggende medische oorzaak, maar door onderlinge beïnvloeding. In de context van gender verwijst de term naar het verschijnsel dat genderdysforie en transidentificatie zich verbreiden via vriendengroepen en sociale media. Het is de kern van het patroon dat bekendstaat als ROGD: een plotse, in de adolescentie ontstane vorm van dysforie die zich opvallend vaak in clusters voordoet.
Het patroon onder adolescente meisjes
De afgelopen jaren steeg het aantal jongeren dat zich als trans identificeert explosief, met een opvallende verschuiving: waar het vroeger ging om een kleine groep, vaak jongens, met vroeg begonnen dysforie, gaat het nu overwegend om tienermeisjes zonder enige voorgeschiedenis. Dat de toename zich zo sterk concentreert in één leeftijds- en geslachtsgroep, en zich bovendien in vriendengroepen tegelijk voordoet, laat zich slecht verklaren als een aangeboren toestand die toevallig nu pas zichtbaar wordt. Het wijst op een sociale dynamiek.
De rol van vriendengroepen en sociale media
Adolescentie is bij uitstek de fase waarin jongeren hun identiteit vormen door zich te spiegelen aan leeftijdsgenoten. Wanneer binnen een vriendengroep transidentificatie status en erkenning oplevert, en sociale media een onophoudelijke stroom aan bevestiging, voorbeeldverhalen en handleidingen bieden, ontstaat een omgeving waarin een meisje dat worstelt met haar lichaam, angst of het anders-zijn, een kant-en-klaar verklaringskader aangereikt krijgt. Dat kader belooft duidelijkheid en gemeenschap. Het herinterpreteert gewone adolescente onzekerheid als een aangeboren genderprobleem met een medische oplossing.
Wanneer een diagnose status verleent en een hele vriendengroep dezelfde ontdekking doet, is de vraag niet of er sociale besmetting speelt, maar hoeveel.
Kritiek, weerstand en ethische risico's
De term social contagion stuit op felle weerstand, omdat hij de aanname ondergraaft dat zelfbenoemde genderidentiteit altijd een authentieke, onveranderlijke kern weerspiegelt. Critici van het concept noemen het stigmatiserend. Maar het ontkennen van groepsdynamiek leidt tot een gevaarlijke blinde vlek: kwetsbare jongeren worden dan op een onomkeerbaar medisch pad gezet, terwijl de werkelijke drijfveer sociaal is en met de tijd kan veranderen. Dat verschijnsel van later terugkomen, desistance en detransitie, laat zien dat veel van deze identificaties niet blijvend zijn.
Het ethische risico is dat puberteitsblokkers en hormonen worden ingezet bij een toestand die door sociale invloed is ontstaan en zonder ingreep vaak vanzelf was opgelost. Dat raakt aan de vraag naar geldige toestemming bij minderjarigen en aan de dynamiek van sociale druk en conformisme. Het is precies dit soort medicaliseren zonder degelijke kennis dat onder experimenteren zonder kennis valt; ook de Cass Review wees op de zwakke onderbouwing.
Voor de rol van sociale media en risicogroepen, zie genderrisico.nl en genspect.nl; voor bredere informatie genderinfo.nl. Zie ook de bronnen.